मुखपृष्ठ
महाराष्ट्र गोसेवा आयोग · स्वाक्षरी चौकट

गो-१०

दहा सूत्रे. एक दृष्टी. गोसेवेचा पुनर्जन्म.

गो-१० ही महाराष्ट्र गोसेवा आयोगाची मार्गदर्शक चौकट आहे — दहा तत्त्वे जी एकत्रितपणे सांगतात, आधुनिक राज्य देशी गोवंशाचे संरक्षण, संवर्धन आणि उत्सव कसा करू शकते.

उद्देश

गोसेवा आयोगाचा मुख्य उद्देश

महाराष्ट्र राज्यातील देशी गोवंशाचे संरक्षण, संवर्धन आणि कल्याण यांना प्रोत्साहन देणे आणि त्यासाठी काम करणाऱ्या संस्थांवर लक्ष ठेवणे.

गौसदन, गोशाळा, पांजरपोळ आणि गोरक्षण संस्थांची नोंदणी.

विद्यमान कायद्यांतर्गत देशी गोसंवर्धन सुनिश्चित करणे.

राज्य शासनाचे कार्यक्रम व योजना गोशाळा व पांजरपोळांपर्यंत पोहोचतील याची खात्री करणे.

गोवर्धन गोवंश सेवा केंद्र योजना व इतर योजनांची अंमलबजावणी.

देशी गोवंशाच्या विकासात संस्थांचा सक्रिय सहभाग सुनिश्चित करणे.

पशु आरोग्य सेवांचे संचालन.

जप्त केलेल्या प्राण्यांची काळजी व व्यवस्थापन सुनिश्चित करणे.

कमकुवत, वृद्ध आणि रोगग्रस्त जनावरांचे योग्य व्यवस्थापन व उपचार सुनिश्चित करणे.

पशुधन व्यवस्थापनाबाबत शेतकऱ्यांसाठी जनजागृती व प्रशिक्षण.

महाराष्ट्राच्या बोवाइन प्रजनन धोरणाच्या अंमलबजावणीची खात्री व देखरेख.

01
गो संगोपन
Care & Nurture
🌾

गो संगोपन

  • शुद्ध जातीच्या वासरासाठी काटेकोर प्रजनन धोरण व वंश धारण प्रभावीपणे राबविणे.
  • नंदी–गाय गुणोत्तर वाढविण्यासाठी उत्तम पद्धतींना प्रोत्साहन देणे.
  • नामशेष होत असलेल्या गोवंशाच्या जाती वाढविण्याकडे विशेष लक्ष देणे.
  • पशु आरोग्य सेवांचे संचालन — दर्जेदार आरोग्यसेवा उपलब्ध करणे.
  • पशूंना सुरक्षित निवारा (गोठे) व सकस आहार उपलब्ध करून देणे.
  • शेतकरी व पशुपालकांना तांत्रिक प्रशिक्षण व मार्गदर्शन.
02
गो संवर्धन
Enhancement
🌻

गो संवर्धन

  • गोशाळा सर्व सोई-सुविधांनी युक्त, स्वच्छ व सेन्सर-आधारित अ‍ॅपने सज्ज असावी.
  • चारा उत्पादनासाठी गायरान जागा व शेतकऱ्यांना अनुदान.
  • गोधनापासून दूध, तूप, औषधे यांचे उत्पादन वाढविण्यावर भर.
  • लसीकरण व आरोग्य सेवा देण्यासाठी फिरते वाहन.
  • देशी जातीच्या पशुविकासात सामाजिक संस्थांचा सहभाग.
  • राज्यातील सर्व गोवंशाला टॅगिंग (ओळख क्रमांक).
03
गो संरक्षण
Protection
🛡️

गो संरक्षण

  • गोवंशाची कत्तल, रोगराई व अपघातांपासून संरक्षण.
  • विक्री करणाऱ्या शेतकऱ्याकडून योग्य मोबदल्यात गोवंशाची खरेदी.
  • आर्थिक अडचणीत असलेल्या शेतकऱ्याला मदत, जेणेकरून गोधन विक्री टाळता येईल.
  • कत्तलीसाठी नेण्यात येणाऱ्या गोधनाची सुटका व गोशाळेत रवानगी.
  • २०१५ च्या कायद्यानुसार अवैध कत्तलीस कठोर आळा.
  • जिल्हा प्राणी क्लेष प्रतिबंधक सोसायटीच्या नियमित बैठका व आढावा.
04
गोमय मूल्यवर्धन
Value Addition
🌿

गोमय मूल्यवर्धन

  • देशी गोवंशाच्या शेण-गोमूत्रावर आधारित नैसर्गिक शेतीचा प्रसार.
  • गोशाळांच्या स्वावलंबनासाठी गोमय उत्पादनांना बाजारपेठ.
  • गोमय उत्पादनांसाठी प्रमाणित प्रयोगशाळा व आयोगाचा ऑनलाइन विक्री मंच.
  • गो-आधारित शेतीचे महत्त्व लोकांमध्ये रुजविणे.
  • गोवऱ्या, गोमय गणेश, पेंट, विटा, धूप, अगरबत्ती, साबण, बायोगॅस उत्पादक संस्थांना प्रोत्साहन.
05
गोशाळा
Cow Shelters
🏡

गोशाळा

  • राज्यातील सर्व गोशाळांची नोंदणी, निरीक्षण व पर्यवेक्षण.
  • उत्तम फ्लोअरिंग, शेड, चारा व गोमूत्र संकलनासाठी अनुदान.
  • गोवर्धन योजनेअंतर्गत पायाभूत सुविधांचे बळकटीकरण.
  • सामाजिक जागृतीसाठी गो-पर्यटन केंद्रांची स्थापना.
  • जप्त व रोगग्रस्त पशूंची काळजी व व्यवस्थापन.
  • आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल गोशाळांना विशेष सहाय्य.
  • नैसर्गिक शेतीसाठी बैलांचा व प्रजननासाठी नंदींचा योग्य वापर.
06
गोरक्षक
Protectors
💪

गोरक्षक

  • पोलीस, गोरक्षक व सरकारी वकीलांसाठी SOP तयार करून काटेकोर अंमलबजावणी.
  • गोरक्षकांना ओळखपत्र व विमा संरक्षण.
  • अपघाती मृत्यू झाल्यास कुटुंबास १ लाखांपर्यंत मदत.
  • जिल्हास्तरीय कायदेविषयक कार्यशाळांचे आयोजन.
07
गोपालक
Keepers
🧑‍🌾

गोपालक

  • गोपालक — गाईचे संरक्षण, पालनपोषण व प्रजननाची जबाबदारी घेणारा व्यक्ती.
  • दूध व्यवस्थापन, खुरांची निगा व कुटुंबांची काळजी.
  • गाईंच्या रोगांचे व दिनचर्येचे संगोपन.
  • गोसंवर्धनासाठी सातत्यपूर्ण योगदान.
08
गो-आधारित शेती
Agriculture
🌾

गो-आधारित शेती

  • प्राचीन भारताची समृद्धी गोधनावर उभी होती — शेती व्यवसाय गोधनावर आधारित.
  • लहान शेतकऱ्यांसाठी गोधन ही व्यापारी बाब नसून शेतीची पूरक शक्ती.
  • माती व कृषी-चक्र पुनरुज्जीवित करण्यासाठी गो-आधारित शेती सर्वाधिक महत्त्वाची.
  • गोशाळांद्वारे सेंद्रिय खताची निर्मिती व शेतकऱ्यांना अनुदान.
  • १० गोवंश पाळणाऱ्या शेतकऱ्याला १ मजुरासाठी अनुदान.
  • बैलगाडीच्या वापरास अनुदानाद्वारे प्रोत्साहन.
  • ‘जननी’ चित्रपटाद्वारे गो-आधारित शेतीची जनजागृती.
09
गो साक्षरता
Literacy & Awareness
📚

गो साक्षरता

  • गाईच्या पालनपोषणाच्या दृष्टीने साक्षरतेचे प्रशिक्षण.
  • गाई व प्रजनन विषयांवर जाणीव व देखभालीची क्षमता वृद्धी.
  • पशुपालनातून रोजगाराच्या नवीन संधी.
  • दुग्धोत्पादनात वाढ व आर्थिक स्थिरता.
  • गोवंशीय उत्पादनांतून उद्यमशीलतेला प्रोत्साहन.
  • विविध उत्पादनांतून विकसित क्षेत्रांमध्ये रोजगार निर्मिती.
10
गो पर्यटन
Tourism
🏕️

गो पर्यटन

  • पर्यटक गोशाळांना भेट देऊन गाईची काळजी, चारा व व्यवस्थापन जाणून घेऊ शकतात.
  • गाईंशी संवाद, दूध काढण्याच्या सत्रात सहभाग व दैनंदिन कामकाजाची ओळख.
  • शेण व गोमूत्र-आधारित सेंद्रिय शेतीचा अनुभव.
  • भारतातील गाईचे सांस्कृतिक व धार्मिक महत्त्व जाणणे.
  • गोवऱ्या, बायोगॅस व गो-उत्पादनांच्या पारंपरिक कार्यशाळा.
  • होमस्टे, हस्तकला व सेंद्रिय बाजारपेठांच्या माध्यमातून स्थानिक व्यवसायांना चालना.

"गाय भूतकाळाचे प्रतीक नाही — ती शाश्वत भविष्याची ब्लू-प्रिंट आहे."

श्री. शेखर मुंदडा